...

ما در مقابل حوادث و گفتارها عکس العمل های متفاوتی داریم: شگفت زدگی، تعجب، خنده، تبسم، گریه و...

امروزه بسیاری وقایع برای ما «جالب» هستند و از این منظر به آنها توجه نشان می دهیم. اما جالب بودن و شگفتی داشتن مستلزم نحوی فاصله داشتن است. وقتی سخنی برای ما جالب باشد به آن توجه نشان داده ایم اما اعلام کرده ایم که این توجه ما از دور است و ما قصد نزدیکی و هم سخنی نداریم. نگاه پژوهشی معمولا نگاه شگفت زدگی و جالب بودن است. به قول برخی غرب شناسان نگاه ابژکتیو. نگاهی که از سر احساس تملک به معنا و حقیقت ناشی می شود.

گاهی که شگفت زدگی به تعجب برسد، معمولا انکار جای اعتراف را می گیرد. خندیدن هم دیگر عکس العملی است که نشان از دوری و فاصله دارد. اما تبسم نشان از درجه ای تسلیم به حقیقت است . در لحظه تبسم ما به زیر سایه حقیقت رفته ایم. مثل سلیمان نبی که از نطق مورچه تبسم خنده گون کرد و کارش به شکر رسید: فَتَبَسَّمَ ضاحِكاً مِنْ قَوْلِها وَ قالَ رَبِّ أَوْزِعْني‏ أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتي‏ أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَ عَلى‏ والِدَي (نمل/19)

در قرآن گریه مقابل خنده و تعجب است. باعجیب شمردن چیزی آنراغریب می کنیم وباخندیدن به آن جدی نمی گیریمش ولی با گریه دیگر از آن غافل نمی شویم. قرآن می گوید: از چیزی که بی اختیار شما به شما نزدیک می شود نباید تعجب کنید و نباید بخندید: نزدیک شدنی نزدیک شده و جز خدا آن را بر طرف نمی کند پس آیا از این سخن تعجب می کنید ومی خندید وگریه نمی کنید در حالی که غافلید؟ (نجم/61-57).

گریه کردن برای چیزی اعتراف به آن چیز است. وقتی در ناچاریِ یک وعده انجام شده می افتیم با گریه کردن، به آن اذعان می کنیم. گریه غم است وقبل از آنکه از ترس باشد وچیزی که نیامده، از علم است وآنچه که در آن افتاده ایم . اهل علم وقتی آیات بر آنها تلاوت  می شود سجده کنان وگریه کنان (مریم/58) می افتند وخشوعشان زیاد می شود، آنها می گویند قطعاً وعده پروردگارمان انجام شده است (اسراء/109-106) و با گفتن این جمله به قضایی که درگیر آن شده اند اعتراف می گنند.

نه خدا راضى است، نه احكام اسلام اجازه ميدهد كه ما بگوئيم ارتش ما، يا نيروهاى مسلح ما، يا عناصر ما، براى خاطر فلان آدم بميرند؛ نه. بله، براى خاطر اسلام، همه بميرند؛ فلان آدم هم براى خاطر اسلام بميرد. براى برافراشته نگهداشتن پرچم استقلال كشور - كه كشور اسلامى است - همه آماده باشند براى مردن در اين راه؛ كه اين مردن، اسمش شهادت است. (دیدار با نیروی زمینی ارتش، 4اردیبهشت90)

تعبیر ذوب در ولایت را غالباً مخالفان شماها - کسانی که می خواهند نکته گیری کنند و مضمونی بگویند - به کار می برند؛ والّا بنده این حرف را از آدمهای حسابی کمتر شنیده ام. بنده نمی فهمم معنای ذوب در ولایت را. ذوب در ولایت یعنی چه؟ باید ذوب در اسلام شد. خود ولایت هم ذوب در اسلام است. روزی که شهید صدر گفت «در امام خمینی ذوب شوید؛ همچنان که او در اسلام ذوب شده است»، تنها شاخص صحت راه، شخص امام بود؛ نه قانون اساسی بود، نه جمهوری اسلامی بود، نه نظامی بود، نه دستگاهی بود. در صحنه ی آشفته ی هوی ها و جریانها و خطوط مختلف، یک قامتِ برافراشته و یک علمِ سرافراز وجود داشت و او امام بود؛ شهید صدر می گفت در او ذوب شوید. راست هم می گفت؛ ذوب در امام، ذوب در اسلام بود. امروز این طوری نیست. ذوب در رهبری، ذوب در شخص است؛ این اصلاً معنا ندارد. رهبری مگر کیست؟ رهبری هم باید ذوب در اسلام باشد تا احترام داشته باشد. احترام رهبری در سایه ی این است که او ذوب در اسلام و ذوب در همین هدفها بشود؛ پایش را یک قدم کج بگذارد، ساقط می شود. هیچ کس در شخص و در جهت ذوب نمی شود؛ در آن هدفها باید ذوب شد؛ در اسلام باید ذوب شد؛ در اهداف والای اسلامی - که خدای متعال برای ما معین کرده - باید ذوب شد؛ در واقع در ملت باید ذوب شد      دیدار با نمایندگان مجلس هفتم 27خرداد83.

دوراندیشی با تفکری که در زمان حال بودن را ترویج می کند سازگار نیست. دین ما -  مثل آیاتی که خوف( آینده) و حزن(گذشته)  را از اولیای خدا به دور می داند- توصیه به توکل و نترسیدن از آینده کرده است. آیا دوراندیشی و به تعبیری آینده نگری مورد تأیید دین است و یا به آن سفارش شده است؟ در اینجا قصد انکار برنامه ریزی و آینده نگری نیست.  تا به حال زیاد دیده و خوانده ام روایاتی را که توصیه به دوراندیشی کرده اند. پرسش این است که این همه تأکید بر دوراندیشی کجاست که عبارات فارسی آن در رسانه ها منتشر می شود؟ من به متن عربی که مراجعه می کردم واژه حزم رامی یافتم. آیا حزم یعنی دوراندیشی؟

در لسان العرب آمده که حزم یعنی انسان کارش را محکم بگیرد و به چیزی مورد اعتماد تکیه کند (الحَزْمُ: ضبط الإِنسان أَمره و الأَخذ فيه بالثِّقة - لسان العرب، ج‏12، ص: 131). حزم با این اوصاف یعنی احتیاط کردن. احتیاط بیشتر در زمان حال معنی دارد تا در آینده. یعنی فرد احتیاط کننده صبر و آرامش و توقف و درنگ می کند نه اینکه نقشه بکشد و آینده ای بسازد. به این روایات توجه کنید:

أَصْلُ الْحَزْمِ‏ الْوُقُوفُ عِنْدَ الشُّبْهَة (تحف العقول ص214): اصل حزم توقف کردن در شبهات است.

َالتَّثَبُّتُ حَزْم‏(تحف العقول ص202). ثابت ماندن حزم است

قِيلَ فَمَا الْحَزْمُ‏ قَالَ طُولُ الْأَنَاةِ وَ الرِّفْقُ بِالْوُلَاةِ وَ الِاحْتِرَاسُ مِنْ جَمِيعِ النَّاس‏ ‏(تحف العقول ص226). پرسیدند حزم چیست؟ فرمود: درنگ طولانی و ملایمت با والیان و دوری گزیدن از مردم.

اما در فرهنگی ابجدی (ص313)در معنای حازم آمده که مَردى كه در كارهاى خود هوشيار و دور انديش باشد. در واقع در تعابیر عربی عبارت دوراندیشی وجود ندارد ولی در زبان فارسی این تلقی رایج شده است. این به این علت است که تعبیر دوراندیشی نتیجه و یکی از اوصاف حزم است نه معنی آن. کسی که احتیاط می کند آینده خودرا هم ایمن می کند. یعنی حازم در اکنون آینده را می سازد. ولی دور اندیش می تواند به معنی کسی باشد که از اکنون آینده را می سازد. فرد حازم با غنیمت شمردن فرصت ها و درربودن امکان ها خود را می سازد.

قَالَ فَمَا الْحَزْمُ‏ قَالَ أَنْ تَنْتَظِرَ فُرْصَتَكَ وَ تُعَاجِلَ مَا أَمْكَنَك‏ (معانی الاخبار، ص309)

اما حازم فرصت ها را خود به وجود نمی آورد و خود امکان سازی نمی کند او فقط خوب انتظار می کشد و امکان های خود را خوب می شناسد. 

نمی خواهم بگویم استفاده از دوراندیشی به عنوان ترجمه حزم غلط است اما در زمانه مدرن بی دقتی در معنای واژه های دینی چه بسا که منجربه تحریف معانی شود.

گفتم:حالت خوبه؟

گفت: میخواهم پیشنهاد بدهم شعار مرگ بر اسرائیل را تغییر دهند.

گفتم: دیگه چی؟ چشمم روشن!

گفت: آخه اسرائیل لقب پیامبر بزرگ خدا- یعقوب علیه السلام- است. به جایش بگویند مرگ بر صهیونیسم!

گفتم: این اسرائیل با اون اسرائیل فرق داره! یکی برادر پیامبرماست و یکی دشمن پیامبر ما! مگر از نبرد بنی اسرائیل با بنی اسماعیل در این اوضاع آخرالزمان خبرنداری؟!

گفت: ما برای تصدیق آمدیم. قرآن هم مصدق تورات و انجیل است چرا باید نام اسرائیل که در قرآن هم زیاد آمده به نام دیگران رقم  بخورد؟ پس بگو درود بر اسرائیل!

نمی خواستم بحث را سیاسی کنم و گفتم: باشه درود بر اسرائیل نبی!

 رهبری در حرم رضوی تفسیر ساده و قابل تأملی از قرآن در باب یک اصل جنگ بیان کرد:

قرآن كريم به ما نويد داده است: «و لو قاتلكم الّذين كفروا لولّوا الأدبار ثمّ لا يجدون وليّا و لا نصيرا. سنّة اللّه الّتى قد خلت من قبل و لن تجد لسنّة اللّه تبديلا».(فتح/۲۲و۲۳).  هيچ جا در قرآن نيامده است كه اگر شما شروع به جنگ كرديد، حمله كرديد، حتماً پيروز خواهيد شد؛ ممكن است پيروز بشويد، ممكن است شكست بخوريد - همچنان كه در جنگهاى صدر اسلام، آنجائى كه مسلمانان حمله كردند، گاهى شكست خوردند، گاهى هم پيروز شدند - اما وعده داده است كه اگر دشمن ابتدا به حمله كرد، آن دشمن قطعاً شكست خواهد خورد. نبايد بگوئيد اين مخصوص صدر اسلام است؛ نه، «سنّة اللّه الّتى قد خلت من قبل و لن تجد لسنّة اللّه تبديلا»؛

به نظرم آیات درباب نتیجه مقاتله کفار با مومنین بیانی واضح و قطعی و همیشگی دارد. یعنی درصورت حمله کفار به ما، ما پیروزیم به شرطی که سه شرط رعایت شود: 1.«کفار» به مؤمنین حمله کنند 2.کفار به مؤمنین «حمله» کنند 3. کفار به «مؤمنین» حمله کنند.

چاپ شده در مجله سوره اندیشه ، شماره ۵۶و۵۷

دادگاه رسمي است: كيفرخواست صادرشده  اتهام  كلي گويي، تناقض و ابهام، بي اعتنايي به سياست و مصلحت، مخالفت با وضع موجود، انتساب به فاشيسم و نازيسم و خشونت و قهر و استبداد و... را وارد كرده است. دادگاه طولاني شده است؛ جلسات متعددند و گفت و گوها فراوان. پرونده متهم 40سال است كه در جريان است. شاكيان پرونده آدمهاي متفاوتي هستند و داعيه هاي مختلفي دارند. اكنون كه متهم دفاعيات خود را مدون كرده و به چاپ رسانيده است مي فهميم همه شُكات با وجود تنوع ديدگاهها در يك مسئله مشتركند و مي توانيم براي اين دادگاه نامي بگذاريم و بگوييم:

علامه فقید سیدمحمدحسین طباطبایی، دفتر انتشارات اسلامی حوزه عملیه قم،1388، 108 صفحه

این کتاب از کتب کم حجم اما خواندنی علامه طباطبایی است. کتابی که تقریبا روایت هایی امیرالمؤمنین در باب توحید را در خود جمع کرده است و همین برای غنای کتاب کافیست: مراحل پنجگانه شناخت خدا و گذر از توحید عددی  پیام اصلی کتاب هستند.

البته کتاب همانطور که از نامش پیداست این تلقی را دارد که فلسفه همان دین با زبانی دیگر است و فلسفه الهی را می شود در کلام امیرالمؤمنین به دست آورد و فلسفه الهی اسلام کمال فلسفه است. اما جدا از این دیدگاه که به وحدت فلسفه و دین اعتقاد دارد، تأملات علامه در غرر روایات توحیدی حضرت بسیار مغتنم است.

مطالعه این کتاب کم حجم اما با کیفیت را از دست ندهید.

درباره مرجعيت و حجيت فقيه چند روایت اساسی داریم. نتايج اين روايات به شرح ذيل هستند:

1. فقيه يعني راوي حديث و سنت و كسي كه سخن مولاي خود را بشناسد و بگويد. پس کسی که مثلا در علوم روز مهارت دارد لزوما فقیه نیست.
2. فقيه مرجع، حجت و حاكم است رابطه يك رجوع كننده با فقيه عين رابطه معصوم است چون فقيه نائب معصوم است.  
3. دايره مرجعيت فقيه در حد روايت و سنت پيامبر و ائمه است و اجتهاد شخصي او حجيت ندارد مگر آنكه اين اجتهاد با استنطاق از سنت صورت گرفته باشد و بتوان آن را به پيامبر و ائمه نسبت داد. پس سلایق شخصی فقیه ربطی به ولایت او ندارد.
4. روش شناختن فقيه مرجع، نظر به مقدار اطاعت پذيري او از مولايش و روايتگري و معرفت او به دين است.
5. عوام مقلد فقيه هستند نه فقط موكل يا شاگرد و پرسشگر. چرا كه فقيه حجت و حاكم است.
6. مردم بايد رابطه اي قلبي با فقيه برقرار كنند چون او حاكمي الهي  و نايب معصوم است پس بايد به حكميت او رضايت بدهند و در قلبشان مخالفتي نبينند.
7. نيابت امام لزوماً از آن يك فقيه نيست چون نقل روايت در انحصار يك نفر قرارداده نشده است اما در اختلاف آراء  يك فصل الخطاب لازم است كه بر ديگر فقهاء حجيت و حاكميت داشته باشد.

متن روایات مورد بحث را در ادامه بخوانید:

من سیاست را با این بیت حافظ می فهمم: رند عالم سوز را با مصلحت بینی چه کار / کار ملک است آنچه تدبیر و تأمل بایدش. سیاست  یعنی تدبیر و تأمل. و سیاست زدگی یعنی تدبیر و تأمل بدون عالم سوزی. البته معنی عالم سوزی بی التفاتی به عالم نیست. بلکه آدمی در عالم خاکی نمی آید به دست/ عالمی دیگر بباید ساخت و زنو آدمی. بر این مبنا به نظرم ویژگی های ادمهای سیاسی موارد زیر باشند که اگر این آدمها در این ویژگی ها خلاصه شوند باید آنها را «سیاست زده » نامید.

سیاسیون  کسانی هستند که:

- با این جمله که «تدبیر مغلوب تقدیر است» مأنوس نیستند.

- دائم درگیر سودو زیان هستند و این جمله که «طمع کنندگان به بهشت تاجرند و ترسندگان از جهنم برده » را نمی فهمند.

- به مراکز قدرت  و اصحاب قدرت توجه دارند تا جریان های بستر جامعه.

- در فکر راه اندازی پروژه ها هستند تا در کشف پروسه ها

- زیاد حرف می زنند و کمتر خلوت می کنند

- اخبار روز  و آخرین حرکات آدمها برایشان مهمترین خبرهاست

- شهرت و تبلیغات برایشان اساسی است

- محتاط و بدبین هستند و نمی توانند بنا را بر خوش بینی بگذارند

- بسیاری اصول و حقایق آفرینش را تفسیر مجازی و استعاره ای می کنند

شعر زیر تصویری از گفت و گوی یک عاشق و معشوق است که  مقام عشقبازی و  چگونگی گذر از تمام هستی برای معشوق را توصیف می کند. حدس می زنید این شعر از کی باشد؟

عشقبازي‌ كار هر شيّاد نيست/ ‌ اين‌ شكارِ دام‌ هر صيّاد نيست‌

عشق‌ از معشوقه‌ اوّل‌ سر زند/تا به‌ عاشق‌ جلوۀ ديگر كند

تا به‌ حدّي‌ بگذرد هستي‌ ازو / سر زند صد شورش‌ و مستي‌ ازو

طالب‌ اين‌ مُدّعَي‌ خواهي‌ اگر / بر حسين‌ و كربلايش‌ كن‌ نظر

روز عاشورا شه‌ دنياي‌ عشق / ‌ كرد رو به‌ جانب‌ سلطان‌ عشق‌

بارالها اين‌ سرم‌ اين‌ پيكرم‌/ اين‌ علمدار رشيد اين‌ أكبرم‌

اين‌ سُكينه‌ اين‌ رقيّه‌ اين‌ رباب / ‌ اين‌ تنِ عريان‌ ميان‌ آفتاب‌

اين‌ من‌ و اين‌ ذكر يا رب‌ يا ربم/ ‌ اين‌ من‌ و اين‌ ناله‌هاي‌ زينبم‌

پس‌ خطاب‌ آمد زحقّ كاي‌شاه‌عشق / ‌ اي‌ حسين‌ اي‌ يكّه‌تاز راه‌ عشق‌

گر تو بر ما عاشقي‌ اي‌ محترم‌/پرده‌ برچين‌ من‌ ز تو عاشق‌ترم‌

هرچه‌ از دست‌ داده‌اي‌ در راه‌ ما/مرحبا صد مرحبا خود هم‌ بيا

خود بيا كه‌ مي‌كشم‌ من‌ ناز تو/ عرش‌ و فرشم‌ جمله‌ پا انداز تو

خود بيا كه‌ من‌ خريدار توام/‌ مشتري‌ بر جنس‌ بازار توام‌

ليك‌ خود تنها ميا در بزم‌ يار/خود بيا و اصغرت‌ را هم‌ بيار

خوش‌ بود در بزم‌ ياران‌ بلبلي/‌ خاصه‌ در منقار او باشد گلي‌

خود تو بلبل‌، گل‌ عليّ أصغرت/‌ زودتر بشتاب‌ سوي‌ داورت

شعری از ناصر الدین شاه قاجار / منبع : الله شناسی، علامه حسینی تهرانی، ج اول، ص127

داستان یک تکه نان، در واقع چند داستان موازی است که در نقطه ای با هم ملاقات می کنند: در یک امامزاده روستایی کوهستانی پیرزنی ادعای کرامت کرده و گفته : معجزه آسا همه قرآن کریم را در لحظه ای حفظ شده و شفا بخش است . حالا مردم دورش جمع شده اند تا از او شفا بگیرند.  نیروی انتظامی نگران می شود که مبادا بلوایی به پا شود پس یک گروهبان و یک سرباز راه می افتند تا مسئله را بررسی کنند. سرباز یک روستایی ساده دل و کم حرف است  و  حتی آنقدر دورافتاده است که خیلی چیزها برایش تازگی دارند. در مسیر یک کربلایی هم که با برادرش قهر است همراه آنها می شود. در طول مسیر اتفاقاتی می افتد. سرباز که قیس نام دارد، با سه پیرمرد روستایی (آسیابان، کندودار و گاریچی) روبرو می شود و از آنها حرفهایی ساده ولی عمیق می شنود. کم کم همزمان با سلوک سرباز به پیرزن شفاپیدا کرده نزدیک می شویم. وارد امامزاده که می شویم پیرزن ماجرا را با گریه بازگویی می کند و ما متوجه می شویم به واسطه حضور یک جوان قرآن سوره مریم را حفظ شده است. مشخصات آن جوان نشانه های همان سرباز ساده دل است... معلوم نیست سلوک سرباز برای رسیدن به کرامت پیرزن بوده است یا پیرزن به واسطه سرباز صاحب کرامت شده است... زمان به هم ریخته ... هنوز مات و مبهوتم

کمی که بیشتر فکر می کنم جملات سه پیرمرد و رفتارهایشان را (همگی با بازی رضاکیانیان)به یاد می آورم: اینها که حاج اسماعیل دولابی بودند!!

یک تکه نان فیلمی از کمال تبریزی(1383) و نوشته محمدرضاگوهری (نشر نیستان، 1390)

یکی از  کشف های من از قرآن معنای شرک است: ناامیدی! خدا یک جا می گوید: لاتقنطوا من رحمه الله ان الله یغفرالذنوب جمیعاً و یک جا می گوید ان الله لایغفر ان یشرک به و یغفر ما دون ذلک... خدا همه گناهان را می آمرزد یا همه را به جزیکی می آمرزد؟ به نظرم پاسخ این است خدا همه را می آمرزد مگر کسی که از اینکه خدا او را بیامرزد ناامید باشد! خدا مگر نگفته از رحمتم ناامید نباشید که همه را می آمرزم؟!

زنا گناهي پوشاندني است تا مجازات كردني! مسئله اثبات زنا در سوره نور مطرح شده و مسير اين سوره خلاف جهت مروجان تازيانه وسنگسار است. برآنم كه بگويم پيام سوره نور پوشاندن تاريكي هاست و زنا ظلمتي است كه بايد ستر شود مگر اينكه آنقدر آشكار شود كه ديگر قابل پوشاندن نباشد (و در اين حد فساد علني است كه تازيانه و سنگسار ضروت پيدا مي كند). حد اين آشكارگي شهادت 4نفر است. وقتي عملي پنهاني را 4نفر ببيند ديگر پنهاني نيست. به نظر مي رسد هدف شهادت 4نفر مرزبندي بين مخفي و ظاهر باشد. به عبارت ديگر خدا 4شاهد نطلبيد تا مجازات كند بلكه خواست تا فحشا منتشر نشود. به جرأت مي توان گفت كه اثبات زنا با اين شرايط به ندرت اتفاق مي افتد و اكثر مجازاتها بر اثر اقرار فردي بوده است خداوند هم با اين حكم هدفي ديگر دارد. خدا با اين حكم خواسته تا مردم به يكديگر گمان نيك ببرند و كساني كه  اشاعه فحشا را دوست دارند مجازات شوند. شايد براي همين باشدكه شهادت كمتر از 4نفر عليه شهادت دهندگان تمام مي شود. خداوند بعد از آيات زنا از لزوم گمان خير مؤمنين مي گويد و نيز اينكه كساني كه دوست دارند فحشا در مؤمنين اشاعه پيدا كند عذابي اليم در انتظارشان است. مردي گفت: اي اميرالمؤمنين من زنا كردم پاكم كن، ايشان رويش را برگرداند و گفت بنشين و به مردم رو كرد و گفت: آيا كسي از شما عاجز است كه وقتي اين سيئه را مرتكب شد آن را بپوشاند كما اينكه خدا پوشاند؟(ميزان الحكمه، ج9، ح16818).

آري، نور با گمان خير است كه منتشر مي شود.

(چاپ شده در مجله سوره اندیشه ۵، ضمیمه اسفار)

بحث وجود و ماهيت غرب در دهه 60 در كيهان فرهنگي شدت گرفت. آنجا دو جريان كه يكي قائل به كل بودن غرب و ديگري قائل به كلي بودن غرب بودند مسائلي را در مقابل هم مطرح كردند. براي كسي كه هنوز هم به دنبال شناخت روح غربي است توجه به انتقادات وارد بر نگاه كلي گرايانه به غرب ضروري است. جدي ترين انتقادات را سروش در قالب دو مقاله «غربيان و حسن و قبح شئون و اطوار آن» و «وجود و ماهيت غرب» وارد كرده كه اكنون در كتاب «تفرج صنع» درج شده است. داوري هم در دو مقاله «جوهر و ماهيت غرب» و «لوازم و نتايج انكار غرب» به اين موضوع پرداخت كه اكنون در كتاب «فلسفه در دام ايدئولوژي» (با نام قديمي  فلسفه در بحران) چاپ شده است. گرچه سالها از اين بحث مي گذرد اما به بهانه نقد و بررسي كتاب «درباره غرب» مباحثات آن سالها مقدمه خوبي براي سير به باطن موضوع است.

(چاپ شده در مجله سوره اندیشه ۵، ضمیمه اسفار)

سيد احمد فرديد سال1358 در اظهار نظري عجيب در دانشگاه تهران درباره كتاب شاگردبزرگش كه سال 1350 به چاپ  رسيده بود مي گويد: برخي از استادان گروه فلسفه سابق با فراماسونها هم سنخ اند...مي آيند كتابي به نام شاعران در زمان عسرت مي نويسند بدون اينكه حقيقت آن را بفهمند .

عجيب بودن اين سخنان به اين دليل است كه داوري جزو شاگردان اصلي و وفادار و نزديك فرديد است و بلكه بزرگترين شاگرد او. عجيب تر اينكه داوري ياددشت هاي اين كتاب را قبل از چاپ به نظر استادش رسانده است و او تذكراتي داده و اشاراتي كرده كه داوري در حد استطاعت ترتيب اثر داده و ناگزير مطلب را دوباره نوشته است. با اين اوصاف چه شده است كه پس از 8سال فرديد اينگونه شاگرد و كتابش را زير سوال مي برد؟!

باور نمی کنم آن همه مردم در غدیر با شنیدن آن همه تأکید و توصیه بازهم عهد خود رافراموش کنند و غدیر در میان آسمانیان مشهورتر از اهل زمین باشد!  چطور ممکن است مردمی که با بعثت پیامبر به پا خواستند و بساط بت پرستی را برچیدند پیامبر را کفن نکرده به دنبال راهی غیر از آنچه او می خواست بروند؟ چطور ممکن است دخترش را آزار بدهند در حالی که گفت هر کس فاطمه را بیازارد مرا آزرده است؟ سیلی ، میخ در... مگر می شود؟  چطورممکن است حرامزادگان در امت اسلام بر صدر بنشینند و دور پیامبر بگردند؟ چطور ممکن است علی 25سال در بیعت قاتلین دختر پیامبر باشد؟ چطور ممکن است همسر پیامبر  دشمن امیر مؤمنان باشددر حالی که ام المؤمنین نامیدندش؟ اینها همه شایعه است و ساخته دست شیعیان!

اما وقتی سرحسین علیه السلام با دعوت دوستدارانش و نیت قربه الی الله پیروان جدش بر دار شد، عمق فاجعه پیدا شد، دیگر کسی نمی توانست حادثه را کوچک بداند یا اتفاقی بشمارد، تشنگی، ذبح، سرهای بر نیزه ، اسارت، همه چیز از قبل برنامه ریزی شده بود. نگوییم چطور امت اسلام به اینجا رسید، از همان اول واقعه پیدا بود.

و مگر رسول خدا صلی الله علیه و آله نفرمود: هیچ پیامبری به قدر من آزار ندید.

تاریخ را از منظر فرهنگ و از منظر انتظار به دو صورت می شود روایت کرد:

ای راز، سلام!

از وقتی شنیدم میان مردم پنهان شده ای به هرکس می رسم سلام می کنم!

ما مي توانيم درباره ماهواره تحقيق كنيم و از ابتذال و دروغ هايش بگوييم يا به نظرسنجي ها مراجعه كنيم كه مثلا چرا در ايران عرب ها از كردها و كردها از فارس ها بيشتر ماهواره مي بينند؟ چرا سني ها از شيعه ها و تحصيلكرده ها از كم سوادها بيشتر مخاطب ماهواره اند؟ و اساساً علت رشد اين دايره زنگي در بين مردم چيست؟ اما به نظر من پرسش اصلي پرسش از ماهيت ماهواره است.

به بهانه ويراست جديد كتاب ما و راه دشوار تجدد

چاپ شده در مجله سوره اندیشه - دوره جدیدشماره۴

قرآن به وضوح  معيارهاي شعر رحماني و تميز آن از شعر شیطانی را تبيين می کند.

از مشهورترین منتظران تاریخ یعقوب علیه السلام است.

از مشهورترین غایبان تاریخ یوسف علیه السلام است.

یوسف عزیز مصر شد و یوسف ما عزیز عالمین خواهد شد.

یوسف غایب بود نه اینکه وجود نداشته باشد. یوسف فاطمه علیه السلام هم در میان ماست و وقتی ظهور می کند همه او را دیده اند مثل یوسف پیامبر که در میان برادرانش بود و وقتی ظهور کرد گفتند: انک لانت یوسف؛ تو همان یوسفی!

یوسف از کید خانواده خود به چاه افتاد و علت غیبت یوسف فاطمه «ما» هستیم:غیبته منا. در زمان تولد امام  آشنایان بودند که خیانت کردند و عموی امام زمان با کمک دشمن دست به توطئه زد.

منتظر اهل تقیه است و در زمان غیبت با وجود محدودیت های شدید منزوی نمی شود. یوسف با پادشاه همکاری کرد و منتظر هم باید در زمانه غیبت (دولت باطل) با بهره از وضع موجود  و ضمن مراعات محدودیت هایش در رفع حوائج مؤمنین بکوشد.

در روایات ظهور وقتی است که عده زیادی دچار عقب گرد می شوند و از اساس وجود غایب منتظَر را انکار می کنند. اطرافیان یعقوب وقتی گفت بوی پیراهن یوسف را می یابم اورا ملامت کردند.

منتظران حال تضرع دارند و خطاب به عزیز می گویند: یاایهالعزیز مسنا و اهلنا الضر و جئنا ببضائه مزجاه فاوف لنا لکیل و تصدق علینا ان الله یجزی المتصدقین (یوسف/83).  امروزه این آیه را بسیاری از عاشقان امام غایب زمزمه می کنند.

در دین ما راه رسیدن فرج فنای صبر است. پیامبر صلی الله علیه و آله و امام صادق علیه السلام هر دو فرموده اند: فرج وقت فنای صبر می آید. امیرالمؤمنین علیه السلام هم فرمود در هنگامه به نهایت رسیدن شدت فرج می رسد و هنگام تنگ شدن حلقه های بلا آسایش می آید. در سوره یوسف پس از پایان قصه نتیجه داستان در یک آیه فوق العاده مهم آورده می شود: وقتی رسل به حالت استیئاس (یأس) رسیدند و گمان بردند دروغ گفته شدند (و بعدبدون هیچ حرف اضافه ای چنین ادامه پیدا می کند)نصر ما رسید (یوسف/110).

تا خون نشود دلها دلدار نمی آید / تا سرنرود غم ها غمخوار نمی آید

 ------------

درباره قصه و سوره یوسف مدتها پیش دو متن دیگر هم نوشته ام که می تواند مکمل این نکات باشد.

عزیز مصر و  یوسف و زلیخا

نوشته اسماعیل شفیعی سروستانی، نشر موعود، دوره سه جلدی (432صفحه)

 «چه باید کرد؟» این سؤالی است که ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است. به دنبال این پرسش عده ای به سمت تعیین استراتژی رفته اند. استراتژی یعنی طرح و برنامه. کسی که به دنبال استراتژی است اگر به کتابی بربخورد که انتظار را یک راهکار معرفی می کند تعجب می کند. او توقع ندارد منتظر شدن را یک «عمل» تلقی کنند. اما نویسنده این کتاب نظری دیگر دارد.

البته این اثر یک کتاب استراتژیک که حاوی دستورالعمل های مشخص باشد نیست. بلکه به گفته شفیعی سروستانی: «این اثر سعی در تذکر اهمیت این موضوع در امر هدایت عمومی جامعه ایرانی پس از انقلاب اسلامی دارد با اشاره به موضوع مهم «انتظار» که مفهوم خاص شیعی خود از استعداد ویژه ای برای تبدیل شدن به یک «استراتژی کلان» برخوردار است. » (استراتژی انتظار - مقدمه جلد اول).

این کتاب در موضوع «غرب زدگی» هم جای می گیرد چرا که انتظار می تواند جایگزین استراتژی های غرب زده ما شود. شفیعی سروستانی انتظار را با نگاه تفکر، فرهنگ و تمدن بررسی می کند و غرب را همین طور. او قائل به نگاه تاریخی به مسائل است پس در جای جای کتاب از تحولات صورت گرفته در نگاه بشر سخن به میان می آید. در اینجا آیات و روایات هم برای رسیدن به خودآگاهی تاریخی مورد بحث قرار می گیرند. «همه کسانی که از دین و دینداری و حتی امام غایب (عج) دم زدند اما متذکر ضرورت تعرض به عالم غربی و فرهنگ و تفکر ویژه آن نشدند، یاران و شاگردان خود را مستعد مستحیل شدن در عالم غربی ساختند» (جلد2، ص59).

جلد سوم عنوانی مسقل دارد: اراده معطوف به حق. به نظر می رسد این نظر در رابطه با استراتژی «اراده معطوف  به قدرت» که نیچه آن را بیان کرد باشد. در اینجا ضرورت طرح پرسش از غرب به عنوان پیش نیاز اتخاذ استراتژی انتظار مطرح می شود. سروستانی می گوید: اگر چه بازسازی همه آنچه حوزه های «تفکر، فرهنگ و تمدن» مسلمین را در دریایی از انفعال، التقاط و امتزاج نظری فرو برده؛ کاری سخت و صعب است؛ لیکن «اراده معطوف به حق» می تواند جاذب لطف و عنایات آسمانی باشد...

اسماعیل شفیعی سروستانی نویسنده ای است که:

1. اهل تدبردر آیات و روایات اسلامی است
2. آگاه به تاریخ و غرب مدرن است
3. ساده می نویسد و نظریاتش شرح متفکرینی است که بیانی موجز و اشارت وار دارند
4. مطلع از آخرین اخبار حوزه مهدویت و غرب است
5. آشنا به کار فرهنگی است و خودش مؤسسه فرهنگی موعود عصر را اداره می کند

آثار او به ویژه این اثر ، که به منزله یک دائره المعارف است، به راحتی قابل معرفی به عموم  مردم است. و البته باید پلی به سمت اندیشه های عمیق تر باشد.